GSM: 0.542.535 51 71 | e-Posta:
© Nevzat Çağlar TÜFEKÇİ / Milas - 2017 - 2020
www.milas.org.tr

Milas Halısı

Site Haritası
HALICILIK Berna SEVİNÇ

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Milas Meslek Yüksek Okulu Öğretim Görevlisi

Milas’ta, el sanatları içinde halıcılık çok önemli bir yer tutar. Milas’ın birçok köyünde ve kent merkezindeki evlerde Milas halıları dokunur, pek çok aile bundan geçimini sağlar. Orta Asya’dan göçlerle Anadolu’ya gelen Türk Boyları geçmişte olduğu gibi günümüzde de halı sanatımızın öncülüğünü yapmışlardır. Anadolu’nun Doğusundan başlayan halıcılığın, Batı bölgelerine doğru gelişerek devam ettiği bilinmektedir. Anadolu’nun Güneybatısında yer alan Milas, tarihsel geçmişi, sanatsal değeri ve ticari boyutu olan halıcılığın yapıldığı önemli bir halı üretim merkezidir. Milas şehri 13. yy’ın ikinci yarısında Bizans’ın egemenliğinden çıkar. 1261 yılında Türkler’in eline geçen şehir, 1271 yılında Menteşe Beyliğine bağlandı. Cumhuriyet dönemi öncesine kadar Osmanlı Beyliğinin bir kazası ve 20. Yüzyıla kadar da Menteşe yöresinin önemli yerleşim yerlerinden birisi olmuştur. Seyahatnamelerde adı geçen Milas’ı, Evliya Çelebi şöyle tanımlar: “Şehri Milas sahrasının garp canibinde Sudere(Sodra) dağından bir top menzili baid bir taşlık bayır üzere bin haneli safi kagir bina evli ve üzerleri toprak örtülü, bağlı ve bahçeli ve limon ve turunç ve nar ve incirli şehirdir” diye tanımlar. Milas, Yörük ve Türkmen(yerleşik)boylarının en eski yerleşim bölgelerinden birisidir. Türkmenler dışında Kırım, Kafkasya ve Adalardan gelen göçlerle, Milas nüfusunda artma olurken, karma bir kültürün de ortaya çıkığı görülmektedir. Türkmenler’in Anadolu’ya göçleriyle birlikte, beraberlerinde getirdikleri örf ve adetleri Anadolu’da da devam ettirmişlerdir. Milas ta bu örf ve adetlerin yaşatılmaya çalışıldığı önemli merkezler arasında yer almaktadır. Ege Bölgesinin önemli bir dokuma merkezi olan Muğla ve yöresinde 16. yy’da seccade halıların dokunduğu bilinmektedir. Ancak Milas halıcılığının17. Yüzyıl sonlarından itibaren geliştiği, 18. Ve 19. Yüzyıl süresince bu gelişimini devam ettirdiği kabul edilmektedir. Milas halılarına ait en eski örneklerin ise 18. Ve 19. Yüzyıla ait olması Milas halılarının önemini göstermektedir. Milas ve yöresinde kendine özgü karakteristik özellikleri olan halılar dokunmuş ve bu halılar çok çeşitli desen ve kompozisyon düzenlemeleri göstermiştir. Milas halısı olarak 18. Ve 19. Yüzyıllara tarihlendirebileceğimiz örnekler genellikle seccade halılardır. Mihrap şekliyle, Milas seccadeleri bölge için karakteristiktir. Türk halı sanatında tek bir kompozisyon düzeninden söz edilemez. Halı kompozisyon düzenlemelerinde halıların yüzeyini bezeyen yanışlar (motifler) ve desenler, şeklini bitkilerden, geometrik şekillerden, hayvan ve insan figürlerinden, çeşitli eşya formları vb. formlardan almaktadır. İşte bu yanılar ve desenler ile renkler bir halının kompozisyonunu oluşturur. Milas halılarında çeşitli renk ve desenlerde yapılmış halı düzenlemeleri görülmektedir. Ayrıca pek çok halı yörede kullanılan yanış adlarıyla bilinmektedir. Mihraplı Milas, Ada Milas, Kabuksuz, Cafarlı halı, Cıngıllı Cafer, Ada piçi, Gemici suyu (gemsuyu), Anahtarlı gibi. Mihraplı Milas halıları, mihrabın şeklinden dolayı karakteristiktir. Eşkenar dörtgen şeklindeki mihrap kısmı yanlarda üçgen bir boğum yapar. Boğumlu mihraplı Milas seccadesi olarak ta bilinen bu halılarda, mihrap boşluğunu dolduran ve mihrap tepeliğinden yanlara doğru bir dalla açılan ”anahtar” ya da “el” yanışları bulunur. Boğumlu kısımda, “yan hamaylı” motifleri yer alır. Mihrap çeperini “delebik” motifleri süsler. Bu halılarda genellikle mihrap içini “turunçlu göl”, “baklaçiçekli göl” desenleri dolgular. Boğumlu mihraplı klasik seccade halılar dışında, eskiden daha çok dokunmuş olan değişik kompozisyonlarda mihraplı klasik seccade halılar dışında eskiden daha çok dokunmuş olan değişik kompozisyonlarda mihraplı halılarda görülmektedir. Tek taraflı düz mihraplı, çift taraflı basamaklı mihraplı, çift taraflı kancalı mihraplı halıları sayabiliriz. Bu halıların dışında “Ada Milas” olarak bilinen halılarda önemli örneklerdir. Bu halılarda, halı kompozisyonunu halı sularının(bordürlerinin) yan yana ve içe çerçeveler halinde dizilişi oluşturmaktadır. Suların içine ise daha çok stilize edilmiş karanfil ve yörede patlıcan olarak bilinen lale formunda olan çiçeklerin bir dal üzerinde yer aldığı desen oluşturur. Bu desene “Ada Milas” deseni denir. Aynı desen geniş bordürleri dolgular. Ada Milas deseni dışında ”gemici suyu” deseni ile “anahtarlı su” desenleri de bu halı kompozisyonunda kullanılmaktadır. Bu halı grubunun dışında, göbekli(madalyonlu)Milas halıları da Milas halıcılığının zengin örneklerini oluşturmaktadır. Göbekli halılar da kendi içerisinde sıralanır. Alt alta sıralanan kare göbekli halılar, üç ya da beş sıra olarak alt alta dizilen altıgen göbekli halılar ile Karacahisar Köyünde dokunan ve Karacahisar göbeklisi olarak bilinen göbekli halıları da sıralayabiliriz. Karacahisar, Milas ilçesine bağlı önemli bir halı/halıcı köyüdür. Burada dokunan halılar genellikle göbeklidir. Halının ortasında büyük bir göbek köşelerde çeyrek göbekler halı kompozisyonunu oluşturur. Köyde, köşelerdeki göbekler “eğme” denir. Genellikle dokunan halılarda ilme iplikleri doğal boyalarla boyanır. Köyde halen iplik eğiren yaşlı kadınları görmek mümkündür. Kahverengi, haki yeşil, ceviz yeşili, devetüyü, krem, beyaz, kırmızı, sarı renkler kullanılır. Karacahisar halılarında kullanılan yanış ve desenlerin bir halı üzerinde toplandığı örneklik halıya yörede “ülgüt” denir. Milas halıları yörede daha çok desen isimleriyle tanınır. Dokuz göllü, şişeli, kabuksuz, yılanlı, hayat ağaçlı; Milas halıları sayılabilir. Yabancı kaynaklara Melas Rugs olarak geçen Milas halılarının ünü bütün dünyada bilinmektedir. Milas halılarının çözgüsü, atkısı ve ilmesi ile yün halılardır. Halılar Türk düğümü(çift düğüm) ile dokunur. Halılarda kahverengi ve tonları, yeşil, sarı, kiremit kırmızı, bordo, krem, beyaz, devetüyü, konturlarda ise siyah renkler kullanılmaktadır. Kedi izi, köpek izi, kazayağı, feslice, çentik, testere, alaboncuk, paralı su, Tabakalı, anahtarlı su, Ada Milas, gemici suyu, cıngıllı Cafer, kurabiyeli su; halının ince ve kalın bordürlerin de kullanılan yanışlardır. Turunçlu göl, baklaçiçekli göl, tabakalı; daha çok halıların orta zeminini süsleyen bazı desenlerdir. Milas’ta halı dokuma geleneği devam etmektedir. Karacahisar, Ören, Türkevleri, Çökertme, Kayaönü, Gürceğiz, Akçakaya, Bayır, Dereköy, Kısırlar, Balcılar köyleriyle yörede Gereme köyleri olarak bilinen Bozalan, İkizköy, Pinar köyleri ve yine Bodrum’un sınırları içinde kalan ve Karaova köyleri olarak bilinen Pınarlıbelen, Çiftlik, Çömlekci köyleri ile Mumcular Belediyesine bağlı Mazı köyleri ve çevresinde Milas halısı dokunmaktadır. Milas ve çevre köylerde halı dokuma tezgâhına ”ıstar” denir. Ağaçtan yapılan ıstar tezgâhlar yerine günümüzde demir tezgâhlar da kullanılmaktadır. Yörede tezgah parçalarına farklı isimler verilmektedir. Tezgâhın alt ve üst merdanelerine ”alt ok” ve “üst ok”, yan leventlere “yan dikme” veya “yan ağaç” gücü işleminin yapıldığı ağaç ya da demir aksama “kücü kalıbı” denir. Dokuma işleminde kullanılan kirkete “tokmak”, çile halindeki iplerin bir kaçına “gelep” ya da “tiyet” denir. Çile ipliklerini yumak haline getirmek için kullanılan alete “dönen” denir. Milas halıları % 100 yün halılardır. Türk Standartları Enstitüsünün belirlemiş olduğu kaliteye göre Milas 26X40 cm kalitesinde dokunmaktadır. Bu kalitenin dışında dokunan daha sık ya da daha seyrek sıklıkta halılar da dokunmaktadır. Halıda kalite, 1 dm2’deki düğüm sıklığıyla doğru orantılıdır. Halının sıklığı artarsa kalitesi de artmaktadır. Milas’ta dokunan halıların boyutları ise; seccade, çeyrek, yarım taban, taban olarak yapılmaktadır. 18. yy’dan günümüze kadar devam eden Milas halıcılığında halı dokuma geleneği halen sürdürülürken, Milas’ın şaheser olarak kabul ettiği halı örneklerine artık rastlamak mümkün olmamaktadır. Bölge halıcılığının devam etmesi ise tekrar eski desenlerin dokunmasına yönelik çalışmalar yapılmasıyla sağlanabilir. Bu çalışmalar içinde halıcılık eğitimine önem verilmesi bu alanda eğitimli ve kalifiye elemanlara ihtiyaç duyulması Milas’ta bir halıcılık programının açılmasını sağlamıştır. Bu yöndeki çalışmalar sonucunda 1996 yılında Muğla Üniversitesine bağlı Milas Sıtkı Koçman Meslek Yüksek Okulunda Halıcılık programı açılmıştır. Programın ismi daha sonra “Halıcılık ve Kilimcilik” olarak değiştirilmiştir. Kaynaklar: DENİZ, Bekir., “Milas Halıları”, Bilim Birlik Başarı Dergisi, s: 49, İzmir, 1987, 13-20 s. GÜNGÖR, Hulusi İ.-SEVİNÇ, Berna, “Milas Halı Desenlerinin Sınıflandırılması ve Yayınlanmamış Madalyonlu Milas halılarını tanıtılması”, 38. ICANAS. 10-15.09.2007 Bildirileri, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları, 11. Cilt, Ankara, 2008, 635- 644 s. ÜRER, Harun., Haneden Ticarethaneye Batı Anadolu Halıcılığı(1836-1935), Ege Üniversitesi yay. Yayın No: 139, Ege Üniversitesi Basımevi-İzmir, 2007. SEVİNÇ, Berna., “Milas Halılarında Halı Resmi Düzenlemesi ve Günümüzdeki Değişim Nedenleri”, Kocaeli Üniversitesi 1. Hereke Halı Kongresi 23-24 Eylül 2005, Kocaeli
Ada Milas (Milas Halısı)
Ada Milas Karyola (Milas Halısı) 1.5m x 2.5m
Milas Çeyrek (Milas Halısı) 90 cm x 1.40 m
Milas Ladik (Milas Halısı)
Milas Seccade (Milas Halısı) 1.20 m x 2.40 m
Milas Yolluk (Milas Halısı) 2 m
GSM: +90.542.535 51 71 | e-Posta:
© Nevzat Çağlar Tüfekçi / Milas - 2017 - 2020

Milas Halısı

www.milas.org.tr
Facebook sayfamız yayına başladı.
HALICILIK Berna SEVİNÇ

Muğla

Sıtkı

Koçman

Üniversitesi,

Milas

Meslek

Yüksek

Okulu Öğretim Görevlisi

Milas’ta, el sanatları içinde halıcılık çok önemli bir yer tutar. Milas’ın birçok köyünde ve kent merkezindeki evlerde Milas halıları dokunur, pek çok aile bundan geçimini sağlar. Orta Asya’dan göçlerle Anadolu’ya gelen Türk Boyları geçmişte olduğu gibi günümüzde de halı sanatımızın öncülüğünü yapmışlardır. Anadolu’nun Doğusundan başlayan halıcılığın, Batı bölgelerine doğru gelişerek devam ettiği bilinmektedir. Anadolu’nun Güneybatısında yer alan Milas, tarihsel geçmişi, sanatsal değeri ve ticari boyutu olan halıcılığın yapıldığı önemli bir halı üretim merkezidir. Milas şehri 13. yy’ın ikinci yarısında Bizans’ın egemenliğinden çıkar. 1261 yılında Türkler’in eline geçen şehir, 1271 yılında Menteşe Beyliğine bağlandı. Cumhuriyet dönemi öncesine kadar Osmanlı Beyliğinin bir kazası ve 20. Yüzyıla kadar da Menteşe yöresinin önemli yerleşim yerlerinden birisi olmuştur. Seyahatnamelerde adı geçen Milas’ı, Evliya Çelebi şöyle tanımlar: “Şehri Milas sahrasının garp canibinde Sudere(Sodra) dağından bir top menzili baid bir taşlık bayır üzere bin haneli safi kagir bina evli ve üzerleri toprak örtülü, bağlı ve bahçeli ve limon ve turunç ve nar ve incirli şehirdir” diye tanımlar. Milas, Yörük ve Türkmen(yerleşik)boylarının en eski yerleşim bölgelerinden birisidir. Türkmenler dışında Kırım, Kafkasya ve Adalardan gelen göçlerle, Milas nüfusunda artma olurken, karma bir kültürün de ortaya çıkığı görülmektedir. Türkmenler’in Anadolu’ya göçleriyle birlikte, beraberlerinde getirdikleri örf ve adetleri Anadolu’da da devam ettirmişlerdir. Milas ta bu örf ve adetlerin yaşatılmaya çalışıldığı önemli merkezler arasında yer almaktadır. Ege Bölgesinin önemli bir dokuma merkezi olan Muğla ve yöresinde 16. yy’da seccade halıların dokunduğu bilinmektedir. Ancak Milas halıcılığının17. Yüzyıl sonlarından itibaren geliştiği, 18. Ve 19. Yüzyıl süresince bu gelişimini devam ettirdiği kabul edilmektedir. Milas halılarına ait en eski örneklerin ise 18. Ve 19. Yüzyıla ait olması Milas halılarının önemini göstermektedir. Milas ve yöresinde kendine özgü karakteristik özellikleri olan halılar dokunmuş ve bu halılar çok çeşitli desen ve kompozisyon düzenlemeleri göstermiştir. Milas halısı olarak 18. Ve 19. Yüzyıllara tarihlendirebileceğimiz örnekler genellikle seccade halılardır. Mihrap şekliyle, Milas seccadeleri bölge için karakteristiktir. Türk halı sanatında tek bir kompozisyon düzeninden söz edilemez. Halı kompozisyon düzenlemelerinde halıların yüzeyini bezeyen yanışlar (motifler) ve desenler, şeklini bitkilerden, geometrik şekillerden, hayvan ve insan figürlerinden, çeşitli eşya formları vb. formlardan almaktadır. İşte bu yanılar ve desenler ile renkler bir halının kompozisyonunu oluşturur. Milas halılarında çeşitli renk ve desenlerde yapılmış halı düzenlemeleri görülmektedir. Ayrıca pek çok halı yörede kullanılan yanış adlarıyla bilinmektedir. Mihraplı Milas, Ada Milas, Kabuksuz, Cafarlı halı, Cıngıllı Cafer, Ada piçi, Gemici suyu (gemsuyu), Anahtarlı gibi. Mihraplı Milas halıları, mihrabın şeklinden dolayı karakteristiktir. Eşkenar dörtgen şeklindeki mihrap kısmı yanlarda üçgen bir boğum yapar. Boğumlu mihraplı Milas seccadesi olarak ta bilinen bu halılarda, mihrap boşluğunu dolduran ve mihrap tepeliğinden yanlara doğru bir dalla açılan ”anahtar” ya da “el” yanışları bulunur. Boğumlu kısımda, “yan hamaylı” motifleri yer alır. Mihrap çeperini “delebik” motifleri süsler. Bu halılarda genellikle mihrap içini “turunçlu göl”, “baklaçiçekli göl” desenleri dolgular. Boğumlu mihraplı klasik seccade halılar dışında, eskiden daha çok dokunmuş olan değişik kompozisyonlarda mihraplı klasik seccade halılar dışında eskiden daha çok dokunmuş olan değişik kompozisyonlarda mihraplı halılarda görülmektedir. Tek taraflı düz mihraplı, çift taraflı basamaklı mihraplı, çift taraflı kancalı mihraplı halıları sayabiliriz. Bu halıların dışında “Ada Milas” olarak bilinen halılarda önemli örneklerdir. Bu halılarda, halı kompozisyonunu halı sularının(bordürlerinin) yan yana ve içe çerçeveler halinde dizilişi oluşturmaktadır. Suların içine ise daha çok stilize edilmiş karanfil ve yörede patlıcan olarak bilinen lale formunda olan çiçeklerin bir dal üzerinde yer aldığı desen oluşturur. Bu desene “Ada Milas” deseni denir. Aynı desen geniş bordürleri dolgular. Ada Milas deseni dışında ”gemici suyu” deseni ile “anahtarlı su” desenleri de bu halı kompozisyonunda kullanılmaktadır. Bu halı grubunun dışında, göbekli(madalyonlu)Milas halıları da Milas halıcılığının zengin örneklerini oluşturmaktadır. Göbekli halılar da kendi içerisinde sıralanır. Alt alta sıralanan kare göbekli halılar, üç ya da beş sıra olarak alt alta dizilen altıgen göbekli halılar ile Karacahisar Köyünde dokunan ve Karacahisar göbeklisi olarak bilinen göbekli halıları da sıralayabiliriz. Karacahisar, Milas ilçesine bağlı önemli bir halı/halıcı köyüdür. Burada dokunan halılar genellikle göbeklidir. Halının ortasında büyük bir göbek köşelerde çeyrek göbekler halı kompozisyonunu oluşturur. Köyde, köşelerdeki göbekler “eğme” denir. Genellikle dokunan halılarda ilme iplikleri doğal boyalarla boyanır. Köyde halen iplik eğiren yaşlı kadınları görmek mümkündür. Kahverengi, haki yeşil, ceviz yeşili, devetüyü, krem, beyaz, kırmızı, sarı renkler kullanılır. Karacahisar halılarında kullanılan yanış ve desenlerin bir halı üzerinde toplandığı örneklik halıya yörede “ülgüt” denir. Milas halıları yörede daha çok desen isimleriyle tanınır. Dokuz göllü, şişeli, kabuksuz, yılanlı, hayat ağaçlı; Milas halıları sayılabilir. Yabancı kaynaklara Melas Rugs olarak geçen Milas halılarının ünü bütün dünyada bilinmektedir. Milas halılarının çözgüsü, atkısı ve ilmesi ile yün halılardır. Halılar Türk düğümü(çift düğüm) ile dokunur. Halılarda kahverengi ve tonları, yeşil, sarı, kiremit kırmızı, bordo, krem, beyaz, devetüyü, konturlarda ise siyah renkler kullanılmaktadır. Kedi izi, köpek izi, kazayağı, feslice, çentik, testere, alaboncuk, paralı su, Tabakalı, anahtarlı su, Ada Milas, gemici suyu, cıngıllı Cafer, kurabiyeli su; halının ince ve kalın bordürlerin de kullanılan yanışlardır. Turunçlu göl, baklaçiçekli göl, tabakalı; daha çok halıların orta zeminini süsleyen bazı desenlerdir. Milas’ta halı dokuma geleneği devam etmektedir. Karacahisar, Ören, Türkevleri, Çökertme, Kayaönü, Gürceğiz, Akçakaya, Bayır, Dereköy, Kısırlar, Balcılar köyleriyle yörede Gereme köyleri olarak bilinen Bozalan, İkizköy, Pinar köyleri ve yine Bodrum’un sınırları içinde kalan ve Karaova köyleri olarak bilinen Pınarlıbelen, Çiftlik, Çömlekci köyleri ile Mumcular Belediyesine bağlı Mazı köyleri ve çevresinde Milas halısı dokunmaktadır. Milas ve çevre köylerde halı dokuma tezgâhına ”ıstar” denir. Ağaçtan yapılan ıstar tezgâhlar yerine günümüzde demir tezgâhlar da kullanılmaktadır. Yörede tezgah parçalarına farklı isimler verilmektedir. Tezgâhın alt ve üst merdanelerine ”alt ok” ve “üst ok”, yan leventlere “yan dikme” veya “yan ağaç” gücü işleminin yapıldığı ağaç ya da demir aksama “kücü kalıbı” denir. Dokuma işleminde kullanılan kirkete “tokmak”, çile halindeki iplerin bir kaçına “gelep” ya da “tiyet” denir. Çile ipliklerini yumak haline getirmek için kullanılan alete “dönen” denir. Milas halıları % 100 yün halılardır. Türk Standartları Enstitüsünün belirlemiş olduğu kaliteye göre Milas 26X40 cm kalitesinde dokunmaktadır. Bu kalitenin dışında dokunan daha sık ya da daha seyrek sıklıkta halılar da dokunmaktadır. Halıda kalite, 1 dm2’deki düğüm sıklığıyla doğru orantılıdır. Halının sıklığı artarsa kalitesi de artmaktadır. Milas’ta dokunan halıların boyutları ise; seccade, çeyrek, yarım taban, taban olarak yapılmaktadır. 18. yy’dan günümüze kadar devam eden Milas halıcılığında halı dokuma geleneği halen sürdürülürken, Milas’ın şaheser olarak kabul ettiği halı örneklerine artık rastlamak mümkün olmamaktadır. Bölge halıcılığının devam etmesi ise tekrar eski desenlerin dokunmasına yönelik çalışmalar yapılmasıyla sağlanabilir. Bu çalışmalar içinde halıcılık eğitimine önem verilmesi bu alanda eğitimli ve kalifiye elemanlara ihtiyaç duyulması Milas’ta bir halıcılık programının açılmasını sağlamıştır. Bu yöndeki çalışmalar sonucunda 1996 yılında Muğla Üniversitesine bağlı Milas Sıtkı Koçman Meslek Yüksek Okulunda Halıcılık programı açılmıştır. Programın ismi daha sonra “Halıcılık ve Kilimcilik” olarak değiştirilmiştir. Kaynaklar: DENİZ, Bekir., “Milas Halıları”, Bilim Birlik Başarı Dergisi, s: 49, İzmir, 1987, 13-20 s. GÜNGÖR, Hulusi İ.-SEVİNÇ, Berna, “Milas Halı Desenlerinin Sınıflandırılması ve Yayınlanmamış Madalyonlu Milas halılarını tanıtılması”, 38. ICANAS. 10-15.09.2007 Bildirileri, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları, 11. Cilt, Ankara, 2008, 635- 644 s. ÜRER, Harun., Haneden Ticarethaneye Batı Anadolu Halıcılığı(1836-1935), Ege Üniversitesi yay. Yayın No: 139, Ege Üniversitesi Basımevi-İzmir, 2007. SEVİNÇ, Berna., “Milas Halılarında Halı Resmi Düzenlemesi ve Günümüzdeki Değişim Nedenleri”, Kocaeli Üniversitesi 1. Hereke Halı Kongresi 23-24 Eylül 2005, Kocaeli
Ada Milas (Milas Halısı)
Ada Milas Karyola (Milas Halısı) 1.5m x 2.5m
Milas Çeyrek (Milas Halısı) 90 cm x 1.40 m
Milas Ladik (Milas Halısı)
Milas Seccade (Milas Halısı) 1.20 m x 2.40 m
Milas Yolluk (Milas Halısı) 2 m
Diğer sayfalar için tıklayınız Diğer sayfalar için tıklayınız