GSM: 0.542.535 51 71   |   e-Posta:                     
© Nevzat Çağlar TÜFEKÇİ / Milas - 2017
www.milas.org.tr  

KARİKATÜRİST İZEL ROZENTAL’IN MİLAS İZLENİMLERİ

Milas ve Yahudiler

Hoşlanmadığım  

bir  

sorudur:  

“Karikatür  

mü  

çiziyorsun,  

hangi  

gazetede?”  

  

Hadi

bakalım,  

cevap  

ver!  

Şalom  

desem,  

nerede  

satılır  

diye  

sorarlar…  

“Cemaat  

gazetesidir,

Yahudilerindir,  

tirajı  

azdır,  

bayilerde  

bulunmaz”  

desem,  

dudak  

bükerler…  

Konuştuğum

Milaslıların   

yaklaşımı   

ise   

oldukça   

farklıydı.   

Şalom   

için   

çizdiğimi   

öğrenenler   

gururla

Milas’taki  

Yahudi  

yaşamından  

ve  

kültüründen  

söz  

ettiler.  

1960’lara  

kadar  

burada  

300

aileden  

oluşan  

bir  

Yahudi  

cemaati  

yaşamış.  

Bazıları  

İsrail’e,  

bazıları  

İzmir’e  

-İstanbul’a

göç  

etmiş,  

Milas’ta  

bugün  

hiç  

Yahudi  

kalmamış.  

Milas  

Belediye  

Başkanı  

Muhammet

Tokat  

bu  

göçü  

ekonomik  

nedenlere  

bağlıyor.  

  

Yoksa  

kentte  

Yahudilere  

baskı  

hiçbir

zaman  

söz  

konusu  

olmamış.  

Tokat’ın  

tanıdığı  

son  

Yahudi  

bir  

doktormuş.  

O  

da  

80’lerde

ayrılmış   

Milas’tan.   

“Onun   

için   

yaşam   

zordu,   

cemaatinden   

hiç   

kimse   

kalmamıştı;

Yahudiler   

bir   

arada   

yaşamaya   

alışkındır”   

tespitinde   

bulunuyor,   

ayrılma   

nedenini

sorduğumda.

Araştırmacı-Yazar  

Nevzat  

Çağlar  

Tüfekçi,  

halen  

Milas’ın  

tarihçesini  

kaleme  

almayı

sürdürüyormuş.  

O  

da  

Yahudilerle  

yakından  

ilgili.  

Bu  

konuda  

bolca  

araştırma  

yapmış.

Milas,  

eski  

çağlarda  

Karia  

denilen  

ve  

Yahudilerin  

yoğun  

olarak  

yaşadıkları  

bölgenin

başkentiymiş.   

Zaten   

Milas’ın   

bir   

önemli   

özelliği   

de   

isminin   

ta   

Bizans   

döneminden

günümüze    

hiç    

değişmeden    

gelmesidir.    

Milas’ta    

Yahudi    

nüfusu    

Birinci    

Dünya

Savaşı’ndan  

sonra  

artmış.  

19.yüzyıl  

sonlarında  

kırk-elli  

kişiden  

oluşan  

Yahudi  

cemaati,

Rodos  

ve  

diğer  

Yunan  

adalarından  

gelenlerle  

birlikte  

bini  

aşmış…  

Milas  

Yahudilerinin

eğitime  

verdikleri  

önem  

hâlâ  

dillerde…  

Tarihçi  

Prof.Dr.  

Melek  

Çolak,  

“sinagogun  

hemen

yanındaki   

Musevi   

Mektebi’nde   

1908   

yılında   

95   

öğrenci   

mevcuttu”   

diye   

yazıyor

akademik  

çalışmasında.  

Ayrıca  

Avram  

Galante’nin  

‘Histoire  

des  

Juifs  

de  

Turquie’  

adlı

eserinde  

“Kızlar  

Okulu”  

diye  

belirttiği  

bir  

bina  

daha  

varmış.  

  

Galante’ye  

göre  

bireylerin

eğitimin   

yararlarını   

benimsemesi   

Milas   

Yahudi   

Cemaatini   

“doğunun   

ilkleri”   

arasına

sokmaktaydı.  

Alliance  

Israelite  

Universelle’inkomite  

merkezine  

gönderdiği  

bir  

raporda

da Milas Yahudilerinin eğitime verdikleri önem vurgulanmış. (1)(2)

Tüm  

bu  

bilgilerle  

donandıktan  

sonra  

‘merak  

virüsü’  

ister  

istemez  

insanı  

etkisi

altına   

alıyor.   

Akşama   

doğru,   

hava   

serinleyince,   

Ersin   

Yeniceli,   

Mehmet   

Nergiz   

ve

kıdemli  

bir  

grafik  

tasarımcı  

olan  

Bülent  

Örkensoy’un  

rehberliğinde  

kentte  

minik  

bir

arkeolojik  

gezi  

gerçekleştiriyoruz.  

Önce,  

Karikatürlü  

Ev’in  

hemen  

bitişiğindeki  

Çöllüoğlu

Hanı’nı  

geziyoruz.  

Yaklaşık  

300  

yıllık  

bu  

tarihi  

kervansarayın  

restorasyon  

çalışmalarının

yıl   

sonuna   

kadar   

bitmesi   

bekleniyor.   

Buranın   

aslına   

uygun   

olarak   

bir   

han   

ve

konaklama merkezi olarak işlev görmesi planlanmış.

Yahudi mahallesi ve mezarlığı

İkinci  

durağımız  

Uzunyuva  

ve  

Hekatomnos  

Lahti.  

Bütün  

turistlerin  

yaptıkları  

gibi

ben  

de  

sütunun  

tepesinde  

yuva  

yapmış  

olan  

leylekleri  

fotoğraflamaya  

çabalıyorum.

2.400   

yıllık   

bu   

tarihi   

mezarın   

az   

ilerisinde   

eski   

Yahudi   

Mahallesi   

başlıyor.   

Ersin

Yeniceli’nin    

verdiği    

bilgiye    

göre    

zamanında    

bu    

bölgedeki    

evlerin    

tamamı    

sarı

boyalıymış.    

Bu    

mahalleyi    

restore    

edip    

korumaya    

almak    

da    

şimdilerde    

Milas

Belediyesi’nin projeleri arasında. Ama öncelik Yahudi Mezarlığı’nda!

Halikarnas  

Mozolesi’nin  

Roma  

dönemi  

kopyası  

olan  

Gümüşkesen  

Anıtı  

ile  

Baltalı

Kapı’yı   

da   

gördükten   

sonra,   

son   

durağımız   

ve   

asıl   

merak   

konumuz   

olan   

Yahudi

Mezarlığı’na   

yöneliyoruz.   

Milas   

Belediyesi   

gerçekten   

burayı   

tam   

bir   

koruma   

altına

almış.    

Arazi    

tertemiz,    

bazı    

taşlar    

servet    

avcılarının    

gayretiyle    

(!)    

yerlerinden

oynatılmışsa  

da,  

çoğu  

hasarsız  

yerli  

yerinde  

duruyor.  

Besbelli  

ki  

belediye  

yetkilileri

buranın  

manevi  

değerinin  

bilincindeler.  

Nitekim  

Milas  

Belediye  

Başkanı  

Muhammet

Tokat   

da,   

görüşmemiz   

esnasında   

bu   

mezarlığa   

verdikleri   

önemi   

vurgulamadan

edemiyor.  

Mezarlığı  

baştan  

tanzim  

etmek,  

açıklama  

levhaları  

yerleştirmek  

istiyorlar

ama    

bilgilerinin    

kıt    

olmasından    

yakınıyor,    

İbraniceyi    

çözemediklerinden    

hata

yapmaktan   

çekiniyorlar.   

Bu   

konuda   

İzmir   

Yahudi   

Cemaati’yle   

bir   

iki   

kez   

temas

kurulmuşsa  

da  

ne  

yazık  

ki  

müspet  

sonuç  

alınamamış.  

Başkan  

bu  

konuda  

hem  

duyarlı,

hem  

de  

çok  

istekli.  

Yahudi  

kültürünü  

Milas  

uygarlığının  

ayrılmaz  

bir  

parçası  

görüyor  

ve

Yahudi  

Mezarlığı’nı  

düzenlemek  

için  

can  

atıyor.  

Turhan  

Selçuk  

Evi’ne  

dönüşen  

Hacı  

Ali

Ağa   

Konağı’nı,   

1920’li   

yıllarda   

Milas’a   

davet   

edilen   

Macar   

ustalarca   

yapılan   

Macar

Evleri’ni,   

halen   

restorasyon   

çalışmaları   

süren   

Çöllüoğlu   

Hanı’nı   

gözlerimin   

önüne

getirince   

Muhammet   

Tokat’ın   

bu   

heyecanına   

ortak   

olmaktan   

kendimi   

alamıyorum.

Umarım  

toplumumuzun  

bu  

konuda  

çok  

duyarlı  

olduğunu  

bildiğim  

bazı  

yetkilileri  

bir  

an

önce bu çağrıya cevap verirler.

Bana  

gelince,  

bundan  

böyle  

benim  

için  

artık  

Bodrum’dan  

önce  

Milas  

diye  

bir  

ara

durak  

yok  

artık.  

Tam  

aksine,  

Milas  

başlı  

başına  

gidilecek,  

kalınacak  

çok  

zengin  

bir

uygarlık  

merkezi.  

Üstelik  

laf  

aramızda,  

Tuzla’daki  

(Bargilya)  

salaş  

balıkçı  

lokantaları  

bir

başka güzel!

1-  

Milas  

Yahudileri  

ve  

Eğitim:  

Talmud  

Tora’dan  

Alliance  

Israelite  

Universelle’e  

(1851-

1934)   

-Melek   

Çolak   

/   

Hacettepe   

Üniversitesi   

Edebiyat   

Fakültesi   

Dergisi   

2004/Cilt

21/Sayı 1

2-   

Milas   

Yahudileri   

-   

Melek   

Çolak   

/   

Milas   

Belediyesi   

Kültür   

Yayınları   

No:3,   

Ümit

Yayıncılık, Ağustos 2003.

Milas’ın Musevileri

Milas Jews

Musevi Hemşerilerimizin

Milas Anıları

DİĞER YAZILAR

Röportaj: Rahmi SİYMAN

Milas Musevileri Anıları

Milaslı Gad FRANCO

GSM: +90.542.535 51 71   |   e-Posta: nctmilas@gmail.com
© Nevzat Çağlar Tüfekçi / Milas - 2017

Milas’ın Musevileri

Milas Jews

Musevi Hemşerilerimizin

Milas Anıları

DİĞER YAZILAR

www.milas.org.tr    
Facebook sayfamız yayına başladı.

KARİKATÜRİST İZEL ROZENTAL’IN MİLAS İZLENİMLERİ

Milas ve Yahudiler

Hoşlanmadığım      

bir      

sorudur:      

“Karikatür      

çiziyorsun,   

hangi   

gazetede?”   

   

Hadi   

bakalım,   

cevap   

ver!

Şalom    

desem,    

nerede    

satılır    

diye    

sorarlar…    

“Cemaat

gazetesidir,  

Yahudilerindir,  

tirajı  

azdır,  

bayilerde  

bulunmaz”

desem,  

dudak  

bükerler…  

Konuştuğum  

Milaslıların  

yaklaşımı

ise    

oldukça    

farklıydı.    

Şalom    

için    

çizdiğimi    

öğrenenler

gururla  

Milas’taki  

Yahudi  

yaşamından  

ve  

kültüründen  

söz

ettiler.   

1960’lara   

kadar   

burada   

300   

aileden   

oluşan   

bir

Yahudi  

cemaati  

yaşamış.  

Bazıları  

İsrail’e,  

bazıları  

İzmir’e  

-

İstanbul’a  

göç  

etmiş,  

Milas’ta  

bugün  

hiç  

Yahudi  

kalmamış.

Milas    

Belediye    

Başkanı    

Muhammet    

Tokat    

bu    

göçü

ekonomik   

nedenlere   

bağlıyor.   

   

Yoksa   

kentte   

Yahudilere

baskı  

hiçbir  

zaman  

söz  

konusu  

olmamış.  

Tokat’ın  

tanıdığı

son  

Yahudi  

bir  

doktormuş.  

O  

da  

80’lerde  

ayrılmış  

Milas’tan.

“Onun     

için     

yaşam     

zordu,     

cemaatinden     

hiç     

kimse

kalmamıştı;    

Yahudiler    

bir    

arada    

yaşamaya    

alışkındır”

tespitinde bulunuyor, ayrılma nedenini sorduğumda.

Araştırmacı-Yazar     

Nevzat     

Çağlar     

Tüfekçi,     

halen

Milas’ın   

tarihçesini   

kaleme   

almayı   

sürdürüyormuş.   

O   

da

Yahudilerle   

yakından   

ilgili.   

Bu   

konuda   

bolca   

araştırma

yapmış.  

Milas,  

eski  

çağlarda  

Karia  

denilen  

ve  

Yahudilerin

yoğun   

olarak   

yaşadıkları   

bölgenin   

başkentiymiş.   

Zaten

Milas’ın     

bir     

önemli     

özelliği     

de     

isminin     

ta     

Bizans

döneminden     

günümüze     

hiç     

değişmeden     

gelmesidir.

Milas’ta   

Yahudi   

nüfusu   

Birinci   

Dünya   

Savaşı’ndan   

sonra

artmış.  

19.yüzyıl  

sonlarında  

kırk-elli  

kişiden  

oluşan  

Yahudi

cemaati,   

Rodos   

ve   

diğer   

Yunan   

adalarından   

gelenlerle

birlikte  

bini  

aşmış…  

Milas  

Yahudilerinin  

eğitime  

verdikleri

önem     

hâlâ     

dillerde…     

Tarihçi     

Prof.Dr.     

Melek     

Çolak,

“sinagogun   

hemen   

yanındaki   

Musevi   

Mektebi’nde   

1908

yılında    

95    

öğrenci    

mevcuttu”    

diye    

yazıyor    

akademik

çalışmasında.  

Ayrıca  

Avram  

Galante’nin  

‘Histoire  

des  

Juifs

de  

Turquie’  

adlı  

eserinde  

“Kızlar  

Okulu”  

diye  

belirttiği  

bir

bina   

daha   

varmış.   

   

Galante’ye   

göre   

bireylerin   

eğitimin

yararlarını  

benimsemesi  

Milas  

Yahudi  

Cemaatini  

“doğunun

ilkleri”        

arasına        

sokmaktaydı.        

Alliance        

Israelite

Universelle’inkomite  

merkezine  

gönderdiği  

bir  

raporda  

da

Milas   

Yahudilerinin   

eğitime   

verdikleri   

önem   

vurgulanmış.

(1)(2)

Tüm  

bu  

bilgilerle  

donandıktan  

sonra  

‘merak  

virüsü’

ister  

istemez  

insanı  

etkisi  

altına  

alıyor.  

Akşama  

doğru,  

hava

serinleyince,  

Ersin  

Yeniceli,  

Mehmet  

Nergiz  

ve  

kıdemli  

bir

grafik   

tasarımcı   

olan   

Bülent   

Örkensoy’un   

rehberliğinde

kentte   

minik   

bir   

arkeolojik   

gezi   

gerçekleştiriyoruz.   

Önce,

Karikatürlü    

Ev’in    

hemen    

bitişiğindeki    

Çöllüoğlu    

Hanı’nı

geziyoruz.    

Yaklaşık    

300    

yıllık    

bu    

tarihi    

kervansarayın

restorasyon    

çalışmalarının    

yıl    

sonuna    

kadar    

bitmesi

bekleniyor.    

Buranın    

aslına    

uygun    

olarak    

bir    

han    

ve

konaklama merkezi olarak işlev görmesi planlanmış.

Yahudi mahallesi ve mezarlığı

İkinci   

durağımız   

Uzunyuva   

ve   

Hekatomnos   

Lahti.

Bütün  

turistlerin  

yaptıkları  

gibi  

ben  

de  

sütunun  

tepesinde

yuva   

yapmış   

olan   

leylekleri   

fotoğraflamaya   

çabalıyorum.

2.400   

yıllık   

bu   

tarihi   

mezarın   

az   

ilerisinde   

eski   

Yahudi

Mahallesi   

başlıyor.   

Ersin   

Yeniceli’nin   

verdiği   

bilgiye   

göre

zamanında  

bu  

bölgedeki  

evlerin  

tamamı  

sarı  

boyalıymış.  

Bu

mahalleyi  

restore  

edip  

korumaya  

almak  

da  

şimdilerde  

Milas

Belediyesi’nin    

projeleri    

arasında.    

Ama    

öncelik    

Yahudi

Mezarlığı’nda!

Halikarnas  

Mozolesi’nin  

Roma  

dönemi  

kopyası  

olan

Gümüşkesen   

Anıtı   

ile   

Baltalı   

Kapı’yı   

da   

gördükten   

sonra,

son    

durağımız    

ve    

asıl    

merak    

konumuz    

olan    

Yahudi

Mezarlığı’na  

yöneliyoruz.  

Milas  

Belediyesi  

gerçekten  

burayı

tam   

bir   

koruma   

altına   

almış.   

Arazi   

tertemiz,   

bazı   

taşlar

servet  

avcılarının  

gayretiyle  

(!)  

yerlerinden  

oynatılmışsa  

da,

çoğu   

hasarsız   

yerli   

yerinde   

duruyor.   

Besbelli   

ki   

belediye

yetkilileri  

buranın  

manevi  

değerinin  

bilincindeler.  

Nitekim

Milas  

Belediye  

Başkanı  

Muhammet  

Tokat  

da,  

görüşmemiz

esnasında   

bu   

mezarlığa   

verdikleri   

önemi   

vurgulamadan

edemiyor.    

Mezarlığı    

baştan    

tanzim    

etmek,    

açıklama

levhaları     

yerleştirmek     

istiyorlar     

ama     

bilgilerinin     

kıt

olmasından   

yakınıyor,   

İbraniceyi   

çözemediklerinden   

hata

yapmaktan      

çekiniyorlar.      

Bu      

konuda      

İzmir      

Yahudi

Cemaati’yle   

bir   

iki   

kez   

temas   

kurulmuşsa   

da   

ne   

yazık   

ki

müspet  

sonuç  

alınamamış.  

Başkan  

bu  

konuda  

hem  

duyarlı,

hem   

de   

çok   

istekli.   

Yahudi   

kültürünü   

Milas   

uygarlığının

ayrılmaz    

bir    

parçası    

görüyor    

ve    

Yahudi    

Mezarlığı’nı

düzenlemek  

için  

can  

atıyor.  

Turhan  

Selçuk  

Evi’ne  

dönüşen

Hacı  

Ali  

Ağa  

Konağı’nı,  

1920’li  

yıllarda  

Milas’a  

davet  

edilen

Macar  

ustalarca  

yapılan  

Macar  

Evleri’ni,  

halen  

restorasyon

çalışmaları    

süren    

Çöllüoğlu    

Hanı’nı    

gözlerimin    

önüne

getirince     

Muhammet     

Tokat’ın     

bu     

heyecanına     

ortak

olmaktan  

kendimi  

alamıyorum.  

Umarım  

toplumumuzun  

bu

konuda  

çok  

duyarlı  

olduğunu  

bildiğim  

bazı  

yetkilileri  

bir  

an

önce bu çağrıya cevap verirler.

Bana     

gelince,     

bundan     

böyle     

benim     

için     

artık

Bodrum’dan  

önce  

Milas  

diye  

bir  

ara  

durak  

yok  

artık.  

Tam

aksine,  

Milas  

başlı  

başına  

gidilecek,  

kalınacak  

çok  

zengin  

bir

uygarlık  

merkezi.  

Üstelik  

laf  

aramızda,  

Tuzla’daki  

(Bargilya)

salaş balıkçı lokantaları bir başka güzel!

1-   

Milas   

Yahudileri   

ve   

Eğitim:   

Talmud   

Tora’dan   

Alliance

Israelite  

Universelle’e  

(1851-1934)  

-Melek  

Çolak  

/  

Hacettepe

Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2004/Cilt 21/Sayı 1

2-  

Milas  

Yahudileri  

-  

Melek  

Çolak  

/  

Milas  

Belediyesi  

Kültür

yayınları No:3, Ümit Yayıncılık, Ağustos 2003.

Röportaj: Rahmi SİYMAN

Milas Musevileri Anıları

Milaslı Gad FRANCO

Milaslı Gad FRANCO

Diğer sayfalar için tıklayınız Diğer sayfalar için tıklayınız